Was ik maar een techno-optimist

Ergens, verdwaald op Linked- In las ik het vrolijke verhaal van iemand die met zijn familie ver weg was gevlogen voor vakantie. En hij beargumenteerde dat we juist moesten blijven vliegen, want tezamen met goed beleid zou dat de basis zijn voor meer duurzame innovatie in de vliegsector. Zo zouden zijn kinderen later ook kunnen genieten van het reizen.

Ook stuitte ik op iemand die betoogde dat Nederland een grote fout had gemaakt door niet massaal in te zetten op kernenergie, zo’n 25 jaar geleden. Daardoor misten we innovatie en zitten we nu vast aan fossiel.

Twee losse observaties, maar ze delen dezelfde logica. De oplossing ligt altijd vooruit. De rekening altijd bij iemand anders. En wie daaraan twijfelt, begrijpt het gewoon niet.

Want dat is de kern van techno-optimisme: een gesloten systeem. Zo gebouwd dat het nooit kan falen.

Vliegen vervuilt? Innovatie lost het op, als we maar blijven vliegen. Elk probleem bewijst dat we meer van hetzelfde nodig hebben. Mislukking bewijst altijd dat we onvoldoende hebben gedaan, nooit dat de redenering niet deugt.

Kernenergie is duur en traag? Te laat begonnen.

Hernieuwbare energie groeit te langzaam? We investeren te weinig.

Steven Pinker gaf dit mechanisme een academische glans: groei als vanzelfsprekend gevolg van rede en markten. Twijfel eraan, en je twijfelt aan vooruitgang zelf. Onweerlegbaar.

Geloven in het verhaal maakt je immuun voor het tegenbewijs

Econoom en theoloog Bob Goudzwaard noemde dit al in de jaren zeventig vooruitgangsgeloof: een cultuur die de werkelijkheid voorschrijft in plaats van beschrijft. Techno-optimisme wortelt in wat wij zijn gaan geloven dat technologie móet kunnen. Een culturele keuze, gepresenteerd als technische analyse.

En geloven in een verhaal maakt je immuun voor het tegenbewijs. Want de werkelijkheid is minder vrolijk.

Wereldwijd stijgen CO2-uitstoot en materiaalgebruik nog steeds. De energietransitie verlaagde het aandeel fossiel met 1 procent in tien jaar tijd. Van 81 naar 80 procent, ondanks alles wat we hebben geïnnoveerd. Efficiëntiewinst wordt telkens ingehaald door groei. Nieuwe technologie maakt dingen goedkoper, en goedkopere dingen gebruiken we meer: het rebound-effect.

Innovatie en groei zijn geen middel meer, maar geloofsartikelen. Ondertussen storten ecosystemen in en groeit de ongelijkheid. De techno-optimist ziet het. En concludeert: we hebben meer innovatie nodig. Meer van hetzelfde, in de hoop dat het dit keer anders uitpakt. Het is een wereldbeeld dat elk tegenbewijs absorbeert en omzet in bevestiging. Comfortabel voor wie het zich kan veroorloven. Voor wie het zich niet kan veroorloven, is het een ander verhaal. Die betaalt de rekening.

Ondertussen gelooft de LinkedIn-man met zijn vliegvakantie oprecht dat hij bijdraagt aan een betere wereld. Dat is nog erger dan cynisme.