Fascisme is nu. Het is aan ons allen om ons hier tegen te verzetten

Kamala Harris kreeg de wind van voren, toen ze Donald Trump in oktober 2024 tijdens haar campagne voor het Amerikaanse presidentschap een fascist noemde. Ook de Nederlandse kranten puilden destijds uit van de analyses waarin het politieke gedachtegoed van Trump werd gebagatelliseerd.

Zo voerde het Algemeen Dagblad verschillende academici op die stelden dat het denken van Trump te incoherent was om voor fascistisch door te gaan. Zijn leiderschap te chaotisch. Fascisten zouden een ijzeren greep op de samenleving nastreven. Anders dan Hitler zou Trump bovendien wèl respect hebben voor de rol van het parlement.

Natuurlijk waren deze standpunten destijds al onhoudbaar. Project 2025 — de blauwdruk om met presidentiële decreten de democratie te wurgen — was bekend. Trump had zich al schuldig gemaakt aan een poging tot staatsgreep. Bovendien: Hitler zelf was ook een volstrekt incoherente denker. Maakte dit hem minder nazistisch? Of is dit juist het bewijs dat een politicus geen coherente gedachten hoeft te kunnen formuleren om een democratie systematisch te ontmantelen?

Om te begrijpen hoe hedendaags fascisme ingrijpt op het dagelijks leven, reisde Laila Frank voor ons af naar Los Angeles. In een ontluisterende reportage volgt ze een groep burgers die zich geweldloos verzet tegen de deportatiemachine van Trump. Met een netwerk van uitkijkposten brengen zij de bewegingen van immigratiedienst ICE nauwgezet in kaart. De verzetsmensen hopen zo ongedocumenteerden tijdig te waarschuwen voor op handen zijnde razzia’s, terwijl ze ondertussen bewijzen verzamelen over de misdaden van de dienst. Mocht de dag ooit aanbreken waarop de agenten zich in de rechtszaal moeten verantwoorden.

Roxane van Iperen zoomt in op de tech-machinaties achter het straatgeweld van ICE. Ze toont ons hoe de hedendaagse Gleichschaltung — de eufemistische term waarmee de nazi’s vanaf 1933 de gehele Duitse bevolking ‘synchroniseerden’ — zich in de VS in een razend tempo voltrekt. Het Witte Huis poogt de Amerikaanse samenleving nu daadwerkelijk te vangen in een ijzeren greep.

Dichter bij huis ziet historicus Samuel Peperkamp hoe de Duitse herinneringscultuur in rap tempo verandert. Terwijl bouwvakkers Hitlers beton opkalefateren, stevent het extreemrechtse Alternative für Deutschland in het Superwahljahr in zeker twee van de vijf deelstaten af op een monsteroverwinning.

Met zoveel onheilspellende ontwikkelingen in de wereld is het goed om ons te blijven realiseren dat er niets onomkeerbaars is aan de politiek van onverdraagzaamheid. De Spaanse premier Pedro Sánchez bewijst dat links met een compromisloos sociaaldemocratisch verhaal nog altijd op eigen kracht verkiezingen kan winnen.

Met vrijheidsstrijder Conny Braam blikken we terug op de strijd tegen Apartheid in Zuid-Afrika. Zij bewijst: zolang we de liefde het laten winnen van de haat, en de rede van de schreeuwers, ligt een betere wereld heus in het verschiet. Maar dat begint wel bij een adequate diagnose van de stand van de wereld. Fascisme is nu. Het is aan ons allemaal om ons hier tegen te verzetten.